***

Dənizlərdən, ənginlikdən, uçuşdan

məni məhrum etdiniz,

ayaqlarımı zorən siz yerə dirədiniz,

bununla axı nəyi sizlər əldə etdiniz?

Tərpənən dodaqları susdura bilmədiniz... (1935)

Qıfıl ürək

Ürəyin bir qıfıldır,

Hisslərimsə açarlar,

Açıram ürəyinin qatlarını,

Axtarıram dərində gizlətdiyin

Duyğularını.  

Sevgi oyunların qurtarmır,

Ürəyin hisslərimlə

Qaçdı-tutdu oynayır... 

Есть женщины, сырой земле родные.

И каждый шаг их - гулкое рыданье,

Сопровождать воскресших и впервые

приветствовать умерших - их призванье.

И ласки требовать у них преступно,

И расставаться с ними непосильно.

Сегодня - ангел, завтра - червь могильный,

А послезавтра - только очертанье...

Что было поступь - станет недоступно...

Цветы бессмертны, небо целокупно,

И все, что будет, - только обещанье.

(4 мая 1937 г.)

15.08.08 tarixdə, saat 14-00-də Akademiya Kitab Mərkəzində “Alatoran” jurnalının 5 illik yubileyinə həsr edilmiş tədbir keçirildi. Dəvət olunanların arasında yazarlardan Rafiq Tağı, Həmid Herişçi, Azad Yaşar, Seymur Baycan, Qan Turalı və başqaları, naşir Şahbaz Xuduoğlu, Açıq Cəmiyyət İnstitutunun nümayəndəsi Cahangir bəy, eləcə də dalğaçı-gənclər  vardı.

Alatoranın press-relizində yazılmışdı:

“2003-cü ilin 17 avqustunda, tam 5 il öncə “Alatoran” adlı həftəlik ədəbiyyat qəzeti yayınlanmağa başladı. Sonra, 2004-cü ildən isə jurnal şəklində işıq üzü gördü, bu günə qədər 13 sayı dərc edildi.“Alatoran” ədəbiyyat mühitində mübahisələr açdı, çoxdan durğunlaşan bu göldə ruzigarlar əsdirdi, başqa cür düşünənlər meydana çıxdı. “Alatoran” inkarçı gəncliyin tribunası oldu. Əvvəllərdə olduğu kimi “hər kəsin oxuyub qəbul etdiyi” əsərlərin yerinə, indi “hər kəsin oxuduğu, lakin qəbul etmədiyi”, ictimai zövqə aykırı əsərlər ortaya çıxdı.

“Alatoran” jurnalı Azad Yazarlar Ocağının orqanıdır, bu təşkilatda 50-yə yaxın gənc yazıçı və sənət adamı birləşib. Bu birliyin əsasında yalnız istedad, sərbəst yaradıcılıq münasibətləri dayanmaqdadır.“Alatoranı” sevməyənlər yox deyil. Bəli, Alatoranın yandırıcı bir atəşi var ki, zəiflər onu atlaya bilmir.

Alatoran jurnalı bütün dünyada yaşayan yeni düşüncəli yazarları axtarıb tapmaqdadır. Hal-hazırda Amerikada (Azər Əhmədov), Almaniyada (Əziz Səlami), Norveçdə (Siyamək Səbri), Finlandiyada (Güntay Gəncalp, İlahə Ucaruh), Fransada (Fuad Zərbiyev), Britaniyada (Babi Badalov, Zeyqam Əzizov) yaşayan, habelə Güney Azərbaycandan olan onlarla müəllif Alatoran jurnalının daimi yazarlarıdır. Almaniyada yaşayan Güneyli yazar Əziz Səlami bir məktubunda yazmışdı: “Mən Alatoranı tapmaqla bir quşun uça biləcəyi qöyü tapmış kimi oldum. Mənim dilimdə yazanların belə bir dünyaya can atması uzun illər boyu arzum olmuşdur və Alatoran bu arzumun gerçəkləşməsi demək olmuşdur”.

Bir quşun uça biləcəyi göyü tapması – nə gözəl ifadə edilmişdir. Azərbaycan yazıçısına bu sərbəst fəzanı heç zaman, heç bir yerdə verməyiblər”. 

Tədbiri “Alatoran” jurnalının redaktoru Rasim Qaraca açdı. O, jurnalın yaranma tarixindən tədbir iştirakçılarına məlumat verdi, özünün “Hər şey yaxşı olacaq”  şeirini akkordeonun müşayiəti altında oxudu. Akkordeonu bir rus kişisi çalırdı. Romantik müsiqi sədaları altında özümüzü Parisin ədəbi salonlarında hiss etdik sanki...Sonra R.Tağı, H.Herişçi, A.Yaşar, Cahangir bəy xoş sözlərini dedilər. Başındakı tünd-göy pilotkası ilə ingilis müğənnisi Elton Conu xatırladan H.Herişçi qısa və dinamik nitqini fransızca bir şüarla bitirdi: “Ya inqilab, ya ölüm!” Yəni, postmodern virtuallığından modernin reallığına çıxmaq.

Naşir Şahbaz Xuduoğlu anderqraund nümayəndələrini zorən, ya da könüllü surətdə yerin altına girmiş göstəbəklərə oxşatdı və tövsiyyə etdi ki, qaranlıqda xaotik ədəbiyyat yaratmaqdansa, işığa çıxıb, naşir və oxucuların diqqətini çəkəcək əsərlər yaratmaq lazımdır.

Rəsmi hissə başa çatandan sonra xatirə fotoları çəkildi, dalğaçı gənclər “Azad olmuş qadın” performansını göstərdilər. Hamıya Alatoran jurnalının müxtəlif sayları paylandı. 

P.S. Alatoranın 5 illik yubileyi Şirvanşahlar Sarayının həyətində bayram edilməli idi, amma Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi buna icazə vermədi. “Bir quşun uça biləcəyi göyü tapması” bizdə o qədər də asan deyilmiş...

P.P.S. Tədbir zamanı mən hərdən gözümü Kitab Mərkəzinin iri vitrinlərindən küçəyə zilləyirdim. İçəridə ədəbiyyatımızı yaşatmaq üçün edilən çabalardan danışarkən küçədən keçən laqeyd insanlar öz xırda dünyalarının qayğıları ilə vuruşmaqda idi. Hardansa peyda olmuş sarı müşəmbə jiletli qoca süpürgəçi erkən xəzanla birgə sanki sözlərimizi də süpürüb atırdı... 

HƏR NƏ OLURSA OLSUN, 5 YAŞIN MÜBARƏK, ALATORAN!

“Yazar” qəzetinin son buraxılışında (N 8)  şair Yafəs Türksəsin şeirləri “Mələk sevgisi uydururam” psevdopoetik başlığı altında çap edilmişdi. Özünü şeir ustadı sayan, yazarları intellekti və istedadına görə reytinqləşdirən Y.Türksəsin öz şeirlərinin tərtib etdiyi reytinq meyarlarına nə qədər uyğun olduğunu təyin etməyə cəhd göstərək.

93 yaşlı britaniyalı qadın Lorna Peyc “Təhlükəli zəiflik” adlı erotik roman yazıb. Bu əsər qocalar evində yaşayan müəllifin həyatını tamamilə dəyişdirib. Missis Peyc dünyanın ən yaşlı “gənc” nasiridir. Kitabın çapından qazanan pula Lorna Peyc Alp dağlarının ətəyində özünə ev alıb, üç rəfiqəsini də ora dəvət edib ki, bir yerdə şən yaşasınlar. “Qocalar evi çox darıxdırıcı yerdir, bütün günü oturub pəncərəyə baxırsan, danışmağa bir adam da tapmırsan” – gənc nasir deyir.Əslində, Peyc əli qələm tutandan yazır, bu vaxta qədər o, şeir və məqalələrini çap etdirib, amma romanını oxuculara təqdim etməyə cəsarəti çatmayıb. Gəlini qaynanasını inandırıb ki, kitab çap olunsa, uğur qazanar. Uğur da göz önündə... 

***

ABŞ prezidentliyinə namizəd Barak Obama  özünün siyasi proqramı haqqında kitab yazıb. “İnana biləcəyimiz dəyişiliklər. Obamanın Amerikaya verdiyi vədlərin yerinə yetirilməsi planı” adlanan kitab sentyabrın əvvəlində 300 min tirajla çıxacaq. Kitab 14 dollara satılacaq. 

***

ABŞ-da tanınmış Fələstin şairi Mahmud Dərviş vəfat edib. M.Dərviş ürək əməliyyatından sonra yaranmış fəsadlardan 67 yaşında dünyasını dəyişib. 50 illik yaradıcılıq dövründə o, 20 kitab yazıb. 2003-cü ildə M.Dərviş Erix-Mariya Remark adına Sülh Mükafatını alıb.

Bu gün təsadüfən metroda bir qoca qadın gördüm. Üz-gözü qırışsa da, qaməti şax, addımları enerjili, üst-başı çox səliqəliydi. Zövqlə geyinmişdi. Barmaqlarında gümüş üzüklər, belində muncuqlu kəmər, ayaqlarında zərli yay başmaqları vardı. Amma əsas bu deyil. Ən əsası və diqqət çəkəni qadının gözləriydi. Bu gözlər o qədər nurlu, o qədər sevgiylə doluydu ki, bir anlıq həmin gözlərdən axan nur selinə sığınmaq, hələ də malik olmadığım həyat müdrikliyinə baş vurmaq istədim. Qarı yumşaq təbəssümlə metrodakı gənclərə, gah da qatara minən-düşən sərnişinlərə maraqla baxır, onları müşahidə edirdi (mən də gözlərimi qadından çəkə bilmirdim). O, sanki başqa aləmdən gəlib bura düşmüşdü və biz ağılsız, boş yerə həyəcanlanan, lazımsız münasibətlərdə özünü yoran kəslərə demək istəyirdi ki, xöşbəxtlik - sizin bu çabalarınızda deyil...

Bəs nədədir?

Soruşa bilmədim. Qadın qatardan düşdü. Və hər birimizi öz yanlış davranışı və fikirlərinin, əlçatmaz arzularının içində qoyub getdi.

Bir çin məsəli var: müdriklik kənardan verilmir, öz həyatınla qazanılır. Bəlkə də bu, belədir. Öz faciələrimizi, sarsıntılarımızı yaşamaqla həyatı (və insanı) dərk etməyə çalışırıq, amma gör, nəyin bahasına...

P.S. Burdan da Qafqazda müharibə başladı. Murdar siyasətçilərin kirli iddiaları fonunda məsum insanların faciəsi bizim öz şəxsi dünyamızdakı "problemlərin" nə qədər cılız olduğunu sübut etməkdə...

İndi hər kəs roman yazmaq istəyir. İstedadı olan özü yazır, olmayan - pulla yazdırır. Bu yaxınlarda internetdə gəzişərkən roman yazmağa aid məsləhətlər tapdım. Xeyli güldüm, amma bu məsləhətləri ciddi qəbul edənlər də varmış...

 Haydı, romançı şöhrətindən bayılanlar, qələmlərə sarılın!