Herman Hesse. Tanınmamış yazarlar (sorğuya cavab)
Herman Hesse (1877-1962) – XX əsrin görkəmli alman yazıçısı, psixoloji simvolizmin ustasıdır. 1946-cı ildə Nobel mükafatını alıb. “Noye sürher saytunq” isveçrə qəzeti “Aramızdakı tanınmamış yazarlar” sorğusunu keçirirdi. H.Hessenin cavabı həmin qəzetdə 1926-cı ildə çap edilmişdi.
Tanınmamış yazarlar haqqında sualınıza qənaətbəxş cavab verməsəm, məni qınamayın. Bir neçə saat hafizəmi zorlasam da, lazım olan adları xatırlaya bilmədim. Sonra tarixi yada saldım, keçmişin nə indi, nə də öz dövründə tanınmayan yazarlarını – Jan Polu, Brentanonu, Arnimi – düşündüm və anladım ki, yalnız tanınmamış yazarlar var, başqa cür ola da bilməz. İnsan kütləsində tanınmayan yazarın, yəqin ki, missiyasının mənası elə budur. Əlbəttə, bu missiya çardağda acından ölən, ya da dəli olmuş tənha yazarın bəsit fiqurundan ibarət deyil. Elə yazarlar var ki, (onlara bütün böyük alman yazıçılarını aid etmək olar) onların kitablarını oxumurlar və buna görə tanımırlar. Elələri də var ki, on və yüz minlik tirajlarla çap olunur, amma yenə də tanınmırlar. Çünki adi adamlar yazarları həqiqi mənada tanıya bilmirlər, bu ədəbiyyat tarixinin uydurmasıdır. Bilsə də, bilməsə də yazar həmişə metafizikdir. Onun missiyası, əsil işi - təsadüfdə və dəyişkənlikdə insanı dərk etmək, insan həyatının reallığını və dəyişkənliyini öz xəyalları ilə əvəzləmək, insanın vəzifəsini müəyyən etməkdir. Dante də, Höte və Hölderlin də belə ediblər və istəsə də, istəməsə də, hər yazar belə edir. Ona görə yazarlığın məğzini anlayan və bununla da saflığını itirən yazıçı bu incə vəziyyətdən iki yolla çıxa bilər: ya faciəvi son, insan dünyasından təcrid olmaq, ya da yumorda xilasını axtarmaq. Bütün böyük yazarlar bu iki yoldan keçib. Üçüncüsü yoxdur. İnsan həyatının dərin faciəsi həm də ondadır ki, bir tərəfdən, insaniyyət yazarlara ehtiyac duyur, onları qiymətləndirir (bəzən ifrata vararaq), digər tərəfdən isə yazarların dediyini anlamır, onların çağırışlarına cavab vermir, işinə ciddi yanaşmır. Əgər yazarlar olmasaydı, həyat oyunları mənasını və cəzbini itirərdi. İnsaniyyət yazarları anlasaydı, onları ciddi qəbul etsəydi, dedikləriylə razılaşsaydı, qəzaya uğrayardı. İnsan statusunu saxlamaq və onu davam etdirmək üçün məhdudiyyətlər, səthi idealizm, əxlaq və dayazfikirlilik olmalıdır. Bununla barışmayan yazarlara intihar etmək, ya da dəli olmaq qalır. Yazar olmayan çoxsaylı yazarlar da var. Elələri də var ki, onlarda yazarlıqdan cəmi bircə damla var. Amma onlar tanınsalar da, acından ölsələr də - əslində, elə tanınmamış qalırlar
Tanınmamış yazarlar haqqında sualınıza qənaətbəxş cavab verməsəm, məni qınamayın. Bir neçə saat hafizəmi zorlasam da, lazım olan adları xatırlaya bilmədim. Sonra tarixi yada saldım, keçmişin nə indi, nə də öz dövründə tanınmayan yazarlarını – Jan Polu, Brentanonu, Arnimi – düşündüm və anladım ki, yalnız tanınmamış yazarlar var, başqa cür ola da bilməz. İnsan kütləsində tanınmayan yazarın, yəqin ki, missiyasının mənası elə budur. Əlbəttə, bu missiya çardağda acından ölən, ya da dəli olmuş tənha yazarın bəsit fiqurundan ibarət deyil. Elə yazarlar var ki, (onlara bütün böyük alman yazıçılarını aid etmək olar) onların kitablarını oxumurlar və buna görə tanımırlar. Elələri də var ki, on və yüz minlik tirajlarla çap olunur, amma yenə də tanınmırlar. Çünki adi adamlar yazarları həqiqi mənada tanıya bilmirlər, bu ədəbiyyat tarixinin uydurmasıdır. Bilsə də, bilməsə də yazar həmişə metafizikdir. Onun missiyası, əsil işi - təsadüfdə və dəyişkənlikdə insanı dərk etmək, insan həyatının reallığını və dəyişkənliyini öz xəyalları ilə əvəzləmək, insanın vəzifəsini müəyyən etməkdir. Dante də, Höte və Hölderlin də belə ediblər və istəsə də, istəməsə də, hər yazar belə edir. Ona görə yazarlığın məğzini anlayan və bununla da saflığını itirən yazıçı bu incə vəziyyətdən iki yolla çıxa bilər: ya faciəvi son, insan dünyasından təcrid olmaq, ya da yumorda xilasını axtarmaq. Bütün böyük yazarlar bu iki yoldan keçib. Üçüncüsü yoxdur. İnsan həyatının dərin faciəsi həm də ondadır ki, bir tərəfdən, insaniyyət yazarlara ehtiyac duyur, onları qiymətləndirir (bəzən ifrata vararaq), digər tərəfdən isə yazarların dediyini anlamır, onların çağırışlarına cavab vermir, işinə ciddi yanaşmır. Əgər yazarlar olmasaydı, həyat oyunları mənasını və cəzbini itirərdi. İnsaniyyət yazarları anlasaydı, onları ciddi qəbul etsəydi, dedikləriylə razılaşsaydı, qəzaya uğrayardı. İnsan statusunu saxlamaq və onu davam etdirmək üçün məhdudiyyətlər, səthi idealizm, əxlaq və dayazfikirlilik olmalıdır. Bununla barışmayan yazarlara intihar etmək, ya da dəli olmaq qalır. Yazar olmayan çoxsaylı yazarlar da var. Elələri də var ki, onlarda yazarlıqdan cəmi bircə damla var. Amma onlar tanınsalar da, acından ölsələr də - əslində, elə tanınmamış qalırlar
Sizi bir Təbriz qızı kimi salamlayıram. Iki blogla sizi tanış etmək istərdim.biri mənim öz blogım və obiri isə Təbrzli mədəniyyət xadimi Rza Əfşarın blogı.
Buyurub təşrif gətire bilərsiniz:
http://ovshar.azeriblog.com/
Hörmətlə...Sara
İyun 28, 2008 23:17